Funkcjonalna stabilizacja zależy od funkcji głębokich i powierzchownych mięśni oraz ich wzajemnej współpracy z ośrodkowym układem nerwowym.
Mechaniczne zaburzenie stabilności często przedstawia się jako dysfunkcja jednoodcinkowa (jeden staw) oraz wielo-odcinkowa (tkanka kurczliwa). Często obserwujemy je jako kombinacje ograniczeń normalnego ruchu i związane z nimi kompensacje (np. hipermobilność) potrzebne do utrzymania normalnej funkcji. Funkcjonalną niestabilność jesteśmy w stanie rozpoznać biorąc pod uwagę miejsce (np. kręgosłup lędźwiowy) i kierunek błędu lub kompensacji (np. wyprost), która związana jest z nadmiernym przeciążeniem, symptomami i obecną patologią.
Postępowanie terapeutyczne w dysfunkcjach ruchu wymaga specyficznych strategii opartych na mobilizacjach ograniczeń w stawie i tkance, odzyskaniu rozciągliwości tkanki kurczliwej, przekwalifikowaniu mięśni kontrolujących segment stawowy, jak również trening amplitudy ruchu oraz stabilizacji, który oddziaływałby zarówno na mięśnie lokalne (głębokie), jak i globalne (jedno i wielostawowe). Aktywacja głębokiego systemu stabilizacji ma na celu zwiększenie tzw. odruchowej sztywności mięśni, która w znacznym stopniu ogranicza nadmierną translację w stawie. Aktywacja mięśni globalnych (struktury jedno i wielostawowe) jest wymagana w celu korekcji dysfunkcji na całym odcinku (np. brak kontroli całego odcinka lędźwiowego w kierunku wyprostu przy zachowanej kontroli pojedynczych segmentów) w zakresie kontroli miejsca i kierunku obciążenia, które jest przyczyną nadmiernego ruchu i prowadzi do powstania patologii.
Nadrzędną strategią jest tu trening w bardzo niskim obciążeniu, zwany treningiem kontroli motorycznej, który potrzebny jest do odtworzenia kontroli nieprawidłowe- go ruchu w miejscu patologii. Następnie włączany jest aktywny ruch sąsiedniego odcinka, często związanego z ograniczeniem ruchu w stawie bądź tkance. Kontrola zakresu ruchu poprzez odpowiednią pracę nad mięśniami globalnymi jednostawowymi oraz odzyskanie odpowiedniej rozciągliwości w globalnych mięśniach wielostawowych umożliwia przywrócenie normalnego funkcjonalnego zakresu ruchu oraz zapewnia balans pomiędzy tymi strukturami. Aby powrócić do normalnego funkcjonowania, należy użyć indywidualnych strategii funkcjonalnego treningu stabilizacji, który integruje zarówno głęboką aktywację mięśni z globalnym systemem kontrolującym zakres jak i amplitudę ruchów.
WPROWADZENIE
W ciągu ostatnich 25 lat analiza wiadomości z takich dziedzin naukowych jak anatomia, biomechanika, neurofizjologia, patologia i kinezjologia pozwoliły na stworzenie modeli wyjaśniających powstawanie patologii. Dziś dysponujemy lepszym zrozumieniem ruchu i jego wpływu na funkcję. Uproszczony model wyjaśniający, ze jeśli cos nie działa prawidłowo, jest za krótkie i wymaga rozciągnięcia, jest za słabe i potrzebuje wzmocnienia odchodzi powoli do lamusa.
Nowoczesne spojrzenie na dysfunkcję ruchu można przedstawić jako lokalny i/lub globalny problem [1], choć oba często występują jednocześnie. Błędne wzorce ruchu, nieprawidłowa postawa [8, 15] czy zaburzenia dynamicznej kontroli nerwowo-mięśniowej [6] mogą przyczynić się do rozwoju nierównowagi pomiędzy jednostawowymi mięśniami kontrolującymi postawę i amplitudę ruchu a wielostawowymi mięśniami tracącymi swą elastyczność i rozciągliwość.
Brak równowagi pomiędzy tymi strukturami jest widoczny w zakresie zmian w funkcjonalnej długości oraz aktywacji tych mięśni i prowadzi do zaburzeń układu sił oddziałujących na dany staw w określonym kierunku ruchu. Takie mechaniczne zmiany obciążeń i napięć w różnych strukturach wywołują przeciążenia poza granicą tolerancji tkankowej i skutkują bólem oraz patologią. Dysfunkcja lokalnego systemu stabilności rozwija się często po I epizodzie wystąpienia bólu i patologii [4, 13]. Przedstawia się ją jako dysfunkcję aktywacji i kontroli motorycznej głębokiego systemu mięśni stabilizujących staw w jego pozycji neutralnej. Po ustąpieniu symptomów ból może zniknąć, a zaburzenia nadal mogą się utrzymywać [7, 12, 13]. Może to spowodować zwiększenie skłonności do nawrotów urazu, jak również wczesną progresję zmian zwyrodnieniowych i utrzymanie globalnej nierównowagi mięśniowej [4].
Postępowanie terapeutyczne powinno zostać skierowane jednocześnie w stronę obu systemów: głębokiego (zwanego lokalnym) i globalnego. Terapeuta lub lekarz może obiektywnie zmierzyć dysfunkcję, okreslić ją ilościowo i porównać z normalnym lub idealnym standardem lub niektórymi zatwierdzonymi wzorcami.
Pobierz artykuł w formacie PDF:
Tutaj, znajdziecie Państwo szczegółowy program naszych szkoleń:
Przygotowanie i opracowanie: Michał Hadała
